Vanmorgen vroeg Cas ineens of oom W mama’s broer was. Toen ik ja zei, zei hij dat hij weg was. Ik heb dat bevestigd en gezegd dat hij dood is. Toen meldde hij dat Ruub zijn broertje is en vroeg hij of papa ook een broertje heeft. Oftewel over op het volgende onderwerp. Zo komt mijn broertje hier nog wel eens langs, maar wat vertel je een peuter over de dood?

Voorbereiden dat het gaat gebeuren

Een paar dagen voor mijn broers dood wisten we al dat dit ging gebeuren. De behandeling werd gestopt en het was duidelijk dat W hier op korte termijn aan ging overlijden. Vooraf wilden we Cas dus ook al iets vertellen. Maar wat dan en hoe dan? Ik wist al wel dankzij mijn scriptie over rouwverwerking het een en ander over dit onderwerp, maar hoe gaat het dan als het over je eigen broer en eigen kind gaat en je ook nog te dealen hebt met je eigen verdriet. Wat voor mij vanaf het begin heel duidelijk was, was dat ik duidelijk wilde zijn, dat ik wilde laten merken dat ik verdrietig was, maar het ook niet groter maken als het is. Cas zag W ongeveer eens per maand dus hij maakte echt wel deel uit van zijn leven, maar het was ver weg genoeg om het niet te groot te maken.

Kikker en het vogeltje

Ik weet uit ervaring dat Cas vaak goed reageert als je dingen ophangt aan een verhaal en een boekje. Ik wilde dat dus met dit onderwerp ook doen. Het moeilijke met een dood van een oom is dat de meeste boekjes over de dood van opa of oma gaan. Dat wilde ik specifiek niet, juist om verwarring te voorkomen. Hierdoor kwam ik uit bij kikker en het vogeltje, juist omdat hierin het vogeltje dood gaat en niet een specifiek persoon. Ook gaat het heel erg over wat doodgaan is en dat je een dood vogeltje gaat begraven en bloemen op hem strooit en daarna ga je gewoon weer spelen. Niet te zwaar, maar wel duidelijk, dat was wat ik zocht.

Wat vertel je een peuter over de dood?

Maar wat vertel je dan meteen. Ik kon in dit geval niet aankomen met hij is heel oud, want ja, hij is niet oud geworden. Over ziek zijn twijfelde ik ook heel erg. Juist omdat wij of Cas zelf ook wel eens ziek zijn leek me dat niet handig. Maar wat dan wel?

Een vriendin van me is recent haar vader aan een hartstilstand verloren en had haar kinderen verteld dat zijn hart ziek was en niet meer klopte. Dat verschil had ze laten voelen met hen zelf ook. Dat leek me na even met haar praten hierover wel een mooie insteek.

Uiteindelijk had ik me voorgenomen om ongeveer het volgende vertellen:

  • W zijn hart is heel erg ziek en daarom gaat hij dood.
  • Als je dood bent kan je dus niet meer met iemand praten of bij hem op bezoek gaan of met hem spelen. Hij is er niet meer.
  • Mama en papa zijn verdrietig, want die willen het liefst niet dat W dood gaat.

Dat leken me na wat dingen er over lezen en met mensen praten de belangrijkste punten voor Cas.

En toen moest ik mijn peuter vertellen dat zijn oom dood zou gaan

Toen we zaterdagochtend het boekje hadden gekocht ben ik dat in de middag met Cas gaan lezen. Daarna ben ik hem gaan vertellen dat W’s hart ziek was, na het boekje besloot Cas dat zijn hart kapot was en dat hij het wilde maken met gereedschap. Ik zei dat dat niet kon. Toen moest de dokter dat maar doen. Mijn antwoord was dat de dokter dat ook graag zou willen, maar dat W’s hart zo kapot was dat het niet kon.

Tijdens het praten over dood gaan begon Cas over de poes van W en dat die dan niet geaaid kon worden. Ook dat heb ik beaamd en verteld dat hij bij andere mensen kon gaan wonen die hem gingen aaien.

Daarna leek het gesprekje een beetje klaar. Ik vroeg of Cas een tekening voor W wilde maken die papa en mama dan morgen mee konden nemen naar hem voordat hij dood ging. Dat wilde hij wel. Hij heeft vlinders opgeplakt en piratenstickers geplakt, inclusief doodshoofd. Daarna was het onderwerp ook klaar voor hem.

De dag erna hebben we Cas en Ruub bij de oppas gebracht en zijn zelf doorgereden naar het ziekenhuis, natuurlijk met de tekening. In de middag erna stierf W en dat hebben we Cas dus ook verteld, maar verder weinig meer mee bezig geweest. Cas zei er niks over, dus het was ook goed zo.

Bloemen kopen

In de week er na was Cas regelmatig bezig met W en wilde het boekje lezen. We hebben het er dus ook over gehad. Een van de verzoeken tijdens de uitvaart was ook een witte roos meenemen voor op de kist, die zijn we de dag voor de uitvaart gaan halen samen. Cas had het regelmatig over bloemen op de kist leggen en begraven, dus dat leek ons wel mooi.

Wel hebben we besloten hem niet mee te nemen naar de uitvaart. We hadden de indruk dat dat te indrukwekkend zou zijn voor hem en hem eerder in de war zou maken als dat het een goede afsluiting zou zijn. Daarvoor was W een te klein onderdeel van zijn leven. Die dag was hij lekker bij een vertrouwde oppas in ons huis (en kinderboerderij). Hij was net 3 toen dit gebeurde en het was teveel.

Aanvulling 2019: Ik zou nu absoluut Cas wel meenemen. Hij is groot genoeg om dit te snappen en ik denk dat de gemiddelde kleuter wel mee kan naar een uitvaart.

Over tot de orde tot de dag

Eigenlijk was met dit hele verhaal het onderwerp al ver klaar. Cas kletst nog wel eens over de poes en verder lijkt hij er weinig mee bezig. Prima eigenlijk, het is goed dat er ruimte voor is, maar ook prima als het onderwerp gewoon klaar is. Vanmorgen dus ineens een vraag en gesprekje over broers, maar dat is het dan ook.

Aanvulling (2019): In de loop der jaren komt mijn broer op Cas initiatief regelmatig langs in gesprekken. Hij praat er soms over. Stelt vragen waarop hij altijd antwoord krijgt en ik denk dat dit ook heel erg goed is.

Ik heb het idee dat dit voor ons goed werkt en dat dit past bij Cas en hoe wij over dood gaan denken. Wat vertel je een peuter over de dood? Hoe zou jij dit aanpakken? Wat zou jij vertellen?

Hoe vertel je een peuter er iemand dood is? #dood #verdriet #opvoeden #ouders #rouw #rouwverwerking

18 reacties

  1. Minke | mamaminke.nl op september 28, 2017 om 4:52 am

    Wij hebben dit nog niet direct mee gemaakt. Wel is de oma van mijn kinderen overleden voordat zij geboren waren. Wij gaan met regelmaat naar het graf. Vertellen dat oma in de hemel is bij de Hete Jezus en bij mijn opa. En dat wij later als we zelf zijn overleden daar ook maar toe mogen gaan.

    Wij hebben dit boekje van kikker ook gekregen van de kerk. Mocht het nodig zijn dan hebben we hem in huis en kunnen die gebruiken.

  2. Nicole Orriëns op september 28, 2017 om 5:39 am

    Wat fijn dat jullie zo’n goede manier hebben gevonden om er met Cas over te praten. Ik ben ook erg voorstander van boeken gebruiken bij kinderen.

    • Maaike op september 28, 2017 om 5:55 am

      Dank je wel. En boeken werken zo goed inderdaad.

  3. Stephanie op september 28, 2017 om 5:42 am

    Wij hebben het ook nog niet meegemaakt, maar ik vind dat jullie het knap aangepakt hebben. Lijkt me niet makkelijk om de juiste balans te vinden. Dat boekje vind ik een hele goede. Ik zou het op een zelfde manier doen. Veel sterkte X

  4. Jamey op september 28, 2017 om 6:03 am

    Het lijkt me zo lastig om dat aan zon klein peutertje uit te leggen. Goed dat dit wel voor jullie werkt!

  5. Chantal op september 28, 2017 om 7:32 am

    Dit lijkt me best een heftig onderwerp om aan te snijden met een kind. Maar ontzettend goed dat er tegenwoordig hele luchtige boekjes zijn die dit onderwerp wat luchtiger kunnen brengen.

  6. Lien op september 28, 2017 om 5:33 pm

    Goh, moeilijk onderwerp voor jonge kinderen he? Wat zeg je, wat zeg je niet? Heavy allemaal…

  7. Marieke op september 28, 2017 om 5:54 pm

    Wat knap dat je het, ondanks je eigen verdriet, zo mooi hebt aangepakt. Veel ouders praten er niet over met hun kind en daar krijgen kinderen vaak op latere leeftijd veel last van.

  8. Daisy Dingen op september 29, 2017 om 10:13 am

    Wij hebben dit eerst meegemaakt toen Emma nog heel jong was en we dus nog niet veel konden uitleggen met mijn schoonmoeder… Pasgeleden met mijn vader (Emma wordt ik oktober 5). Wij hebben Emma altijd verteld dat oma en opa nu sterretjes zijn en dat als ze met ze wil praten dat wel kan omdat ze haar horen, maar zij kan hun niet meer horen. En dat soms als oma of opa haar echt wat willen vertellen dat ze wel eens in haar droom voorbij kunnen komen (dat hebben we toegevoegd nadat ze zelf kwam dat ze over ze had gedroomd). We hebben verteld dat ze ziek waren maar ook duidelijk erbij gezegd dat je niet altijd dood gaat als je ziek bent… Voor Emma werkt dit goed.

    • Maaike op september 29, 2017 om 10:47 am

      Klinkt als een prima strategie inderdaad. Wij waren bang voor de verwarring met gewoon ziek zijn dus dan maar zo.

      • Daisy Dingen op september 29, 2017 om 10:50 am

        Ja ik denk dat het bij mij ook (hoe raar dat ook klinkt) een voordeel is dat ik de ziekte van crohn heb. Emma weet niet anders dan dat ik soms ziek ben en vaak naar het ziekenhuis moet en ik ben er ook nog steeds. Dus voor haar was ziek zijn al niet aan dood verbonden voordat we die dingen mee maakte.

        • Maaike op september 29, 2017 om 10:54 am

          Ja dat scheelt wel heel erg. Ik ben wat dat betreft minder duidelijk ziek natuurlijk.

          • Daisy Dingen op september 29, 2017 om 11:02 am

            Ja het ziekenhuis is voor ons wel een beetje een tweede huis zeg maar 🙂 Emma vind het er ook serieus leuk… Verpleegsters zijn lief, mag ze met verband en pleisters spelen… Er is een speciale kinderopvang waar ze kan spelen met andere kindjes enz. Dus voor haar is het gewoon een dagje uit 🙂 Daar ben ik wel heel blij om. Ik vind het wel erg knap hoe jij alles verteld hebt en erover na hebt gedacht. Ik heb bv. wel eens gehoord van iemand die haar kindje had verteld dat de opa ging slapen en niet meer wakker werd en daardoor durfde dat kindje dus niet meer te gaan slapen…



          • Maaike op september 29, 2017 om 11:23 am

            Ja dat wilde ik dus echt voorkomen. Het is geen slapen.
            Fijn dat Emma het zo leuk vindt in het ziekenhuis.



  9. Judith op september 29, 2017 om 10:49 am

    Ik ben er zelf niet heel lang mee bezig geweest toen mijn opa overleed waar de kleine heel hecht mee was. Ik heb uitgelegd dat hij nu in de wolken is gaan wonen, en zijn lichaam ligt gezellig bij de andere lichamen zodat we hem kunnen opzoeken. De eerste keer vliegen daarna moest ik wel even uitleggen dat hij nog hoger zat dan de wolken die je ziet, want ze ging druk op zoek! Verder heeft ze er nog wel eens om gevraagd, maar snapt wel dat wat dood is niet terug komt

  10. In het zonnetje | MaaikeSchrijftOp - LiefsCarolien.nl op september 23, 2018 om 4:00 am

    […] 6. Welk artikel moeten anderen echt lezen (waar ben jij bijvoorbeeld heel erg trots op?)? https://moe-dig.nl/wat-vertel-je-een-peuter-over-de-dood/ […]

  11. […] van boeken kunnen kinderen dingen verwerken.Een mooi voorbeeld hiervan vind ik rouwverwerking. Toen mijn broer overleed hebben we met Cas boekjes gelezen om uit te leggen wat er gebeurd was, maar ook voor een stukje […]

Laat een reactie achter